تحلیل روانشناختی ناموس کشی در ایران؛ به بهانه تراژدی هولناک قتل سوگند صیادی
آخرین خبر/ یک روانشناس به بهانه تراژدی هولناک قتل سوگند صیادی، تحلیل روانشناختی از ناموس کشی در ایران ارائه کرد.
دکتر سجاد رستمی، روانشناس نوشت:
تصور کن خطرناکترین جا برای یک دختر، نه خیابان تاریک، بلکه خانهی خودش باشد؛ جایی که پدر یا برادر بهجای آغوش، چاقو را برای «حفظ آبرو» بلند میکنند.
روانشناسی به این قتل، «قتل برای ترمیم شرم» میگوید، نه دفاع از غیرت. چون مرد در لحظهی بحران حس میکند با رفتار خواهر یا دخترش، مردانگیاش جلوی جمع فرو ریخته است و مغز مضطرب او این تحقیر اجتماعی را مثل حملهی جانی تجربه میکند.
پس بهجای حل مسئله، صورتمسئله را حذف میکند؛ اما سؤال این است: این انفجار از کجا انباشته شده بود؟
پاسخ اول در ذهن خود اوست؛ سالها خشم فروخورده ، بیکاری، تحقیر و شکستهای زندگی،عدم تخلیه هیجانات به روشی درست ،زندگی ناشی از ارزیابی های اجتماعی جمع گرا و ....
این خشمها هیچوقت حرف زده نشدهاند، فقط جمع شدهاند تا یک جرقهی کوچک ــ یک چت، یک دیرآمدن ــ آنها را منفجر کند. وقتی عزتنفس مردی فقط به «مردم چه میگویند» گره خورده باشد، هر استقلال دختر به او مثل خیانت حس میشود. او بلد نیست مکث کند، خشمش را نام ببرد و گفتوگو کند؛ فقط دو راه میشناسد: اطاعت کامل یا خشونت کامل. و این ناتوانی فردی، در خانهای رشد میکند که دختر را «انسان» نمیبیند، «آبروی خانواده» میبیند.
در چنین خانهای تربیت با شرم انجام میشود: «اگر این کار را بکنی دیگر دختر من نیستی». نتیجهاش روشن است: پنهانکاری بیشتر نوجوان، سوءظن بیشتر والدین و قطع شدن آخرین پل حرفزدن. کودکی هم که دیده پدرش با کتک مسئله حل میکند، خشونت را بهاسم غیرت ارث میبرد.
اما چرا این چرخه در بعضی استانها و بافتهای جمعی مرگبارتر میشود؟ چون آنجا همه همدیگر را میشناسند و یک شایعه میتواند سرنوشت ازدواج، کار و اعتبار کل طایفه را عوض کند.
خانواده برای ساکتکردن پچپچهی جمع، اول به قربانی فشار میآورد و بعد برای اثبات مردانگی، او را قربانی میکند.
اطرافیان هم بهجای میانجیگری، هیزم میآورند: «مرد نیستی اگر ساکت بمانی». اینجا غیرت سالم که یعنی امنیتدادن، به غیرت ناسالم یعنی مالکیت و کنترل تبدیل میشود.
و درست وقتی این دیگ سنتی در حال جوشیدن است، دنیای جدید درِ آن را میبندد: موبایل و شبکههای اجتماعی.
نوجوان امروز با ارزشهای استقلال، انتخاب و دیدهشدن بزرگ میشود، والدین هنوز با ارزشهای اطاعت و حفظ ظاهر زندگی میکنند.
اینستاگرام هم هر روز یک زندگی آرمانی و رؤیایی نشان میدهد که نه برای نوجوان دستیافتنی است، نه برای والدین قابلفهم. نتیجه، شکاف عمیق است: نوجوان احساس عقبماندگی و یأس میکند، والدین احساس بیاحترامی و ازدسترفتن کنترل.
مقاومت طبیعی نوجوان برای ساختن هویت، در ذهن مضطرب والد به «جنگ با آبرو» ترجمه میشود. و پدری که فقط «چون من میگویم» بلد است، وقتی جواب منطقی ندارد، به زور پناه میبرد. اینطور چرخهی فاجعه کامل میشود: ماشهی کوچک، تفسیر فاجعهبار، تحریک اطرافیان، انفجار و پشیمانی دیرهنگام.
علم روانشناسی با قاطعیت میگوید: بیشتر این قتلها نه جنوناند، نه سرنوشت؛ بلکه قابل پیشگیری بودند.
آبرو با خون برنمیگردد؛ بعد از قتل، خانواده احترام نمیخرد، بلکه طرد، فروپاشی و عذاب وجدان مادامالعمر میخرد.
غیرت واقعی، امنیتدادن است، نه ترساندن؛ پدری که دخترش از او میترسد، در پدری شکست خورده است.
پس راه نجات، بهروزکردن مغز خانواده همپای عوضشدن دنیاست؛ ما نمیتوانیم نوجوان امروز را با ابزار پنجاه سال پیش تربیت کنیم.
مؤثرترین راه، آموزش روانی در مدرسه است: به دانشآموزان کنترل خشم و سواد رسانهای، به معلمان نشانهشناسی خطر و ارجاع محرمانه.
در کنار آن، مدرسهی والدین لازم است تا گفتوگو بدون تحقیر، مدیریت خشم و شناخت بلوغ را یاد بدهد.
و در محله، باید ریشسفیدان را از تحریککننده به میانجی تبدیل کرد و خانهی امن و خط کمک فوری برای دخترِ تهدیدشده ساخت.
انتخاب ما فقط دوتاست: یا مهارت گفتوگو را یاد میگیریم، یا هزینهی سکوت را با ازدستدادن فرزندانمان میپردازیم